Prinses Marianne (1810-1883): feministe avant-la-lettre maar schande voor het hof

839 VIEWS
Prinses Marianne (1810-1883): feministe avant-la-lettre maar schande voor het hof

Tweehonderd jaar geleden, op 9 mei 1810, werd Marianne geboren, dochter van de latere koning Willem I en Wilhelmina van Pruisen (Mimi). Zij was het vijfde kind maar er waren nog slechts 2 broers in leven: Willem en Frederik. De komst van een nieuwe prinses van Oranje-Nassau werd dan ook met grote vreugde begroet en het meisje werd de oogappel van haar beide ouders.

Vanaf december 1813 werd haar vader koning van Nederland en België. Het zou de prinses aan niets ontbreken en in levensbeschrijvingen van Marianne wordt zij dan ook vaak ‘verwend’ genoemd. Toch blijkt dat zij beslist geen blasé persoonlijkheid was en zeer betrokken bij minderbedeelden. Haar opvoeding – haar ouders hadden een zwak voor haar en het leven van grote broers vond ze machtig interessant – kan wel hebben bijgedragen aan haar bijzondere levensloop.

“Marianne van haar kant – een schoonheid – zou zich blijkbaar ook te vrij hebben gedragen ten opzichte van haar bewonderaars. Toen ze daarop werd aangesproken door haar broers ontkende ze: ‘Ik heb de energie van een jongen en dat is mijn malheur”

Want Marianne werd een – zoals je dat in onze tijd zou noemen –persoonlijkheid met een sterk feministische inslag. In 1830 trad Marianne in het huwelijk met haar neef Prins Albrecht van Pruisen. Het bruidspaar kende elkaar al van jongs af aan en kon goed samen optrekken, een kinderliefde. Albrecht was helaas bij het aanvangen zijn huwelijk nog geen volwassen man geworden en het huwelijk werd dan ook bepaald ongelukkig. De Prins zou zich ‘allerbaldadigst gedragen en veel bordeeelbezoek afleggen’. Marianne van haar kant – een schoonheid – zou zich blijkbaar ook te vrij hebben gedragen ten opzichte van haar bewonderaars. Toen ze daarop werd aangesproken door haar broers ontkende ze: ‘Ik heb de energie van een jongen en dat is mijn malheur’.

Marianne ging daardoor wel beseffen dat ‘de zeden en ideeën’ van haar man niet de hare waren. Albrecht schrok er niet voor terug haar regelmatig te beschuldigen. Uiteindelijk wilde hij scheiden omdat zijn tegenzin jegens zijn vrouw zodanig was toegenomen dat ‘deze onweerstaanbaar was geworden en dat de gevaarlijkste gevolgen voor zijn gezondheid te duchten stonden’. Het Nederlandse hof (koning Willem II en III inmiddels, haar broer en neef) hebben nooit een scheiding willen aanvaarden waardoor de positie van Marianne in Nederland regelmatig tot ingewikkelde vraagstukken leidde. Wat waren nu haar titels, bij wie hoorde zij?

“Emotioneel zou zij zich na haar scheiding verbinden aan een man die ver beneden haar stand was, de lakei Johannes van Rossem. Dat was in het Victoriaanse zedenstelsel een wel heel grote aanfluiting”

Marianne had inmiddels – na de dood van haar vader – de beschikking over meerdere landgoederen en kastelen en zij verbleef op diverse plaatsen in Europa, Voorburg, Kamenz, Rome onder andere. Financieel was zij geheel onafhankelijk . Emotioneel zou zij zich na haar scheiding verbinden aan een man die ver beneden haar stand was, de lakei Johannes van Rossem. Dat was in het Victoriaanse zedenstelsel een wel heel grote aanfluiting. Minister Schimmelpenninck noteerde: ‘Al zong de persoon hier bedoeld al de psalmen in een adem uit als een nachtegaal, al floot hij al de gezangen als een goudvink, al bad hij zo mooi als pater Innocentius, dan nog…’. Het kon natuurlijk niet, een Prinses met een lakei (ook wel ‘ de koetsier’ genoemd).

Lees ook:  Allene Tew, de Amerikaanse prinses: geboren met niets, geleefd met alles, gestorven met niets

Marianne heeft zich nooit iets aangetrokken van de heersende mores en is met deze nieuwe man bijzonder gelukkig geweest. Zij liet zich niet afschrikken door de hoven van Nederland en Pruisen die de man negeerden of zelfs het land uit probeerden te zetten. ‘Deze maatregel heeft mij gekwetst’ schreef zij aan koning Friedrich Wilhelm van Pruisen ‘daar hij een persoon uit mijn gevolg betreft die mij steeds trouw en aanhankelijkheid heeft bewezen en zich nooit aan iets schuldig heeft gemaakt dat een dergelijk optreden zou kunnen rechtvaardigen’ . Van Rossum was getrouwd maar Marianne en hij kregen een onwettige zoon die ze Johannes Willem noemden. Marianne heeft het kind een adellijke achternaam gegeven en hoogstaand opgevoed tot het helaas overleed aan roodvonk in 1861. In 1873 overleed ook Johannes sr. en Marianne liet hem begraven in een door hun zoon gestichte kerk in Erbach. Na haar dood is zij samen met Johannes herbegraven in de grond naast de kerk (n.b. de naam van Johannes sr staat niet op de steen!).

“Haar motto? Ik ben toegewijd maar ik ben geen slaaf. Amen.”

Uit het boek komt een vrouw naar voren die haar standpunten en overtuigingen, ook als zij geheel tegen de tijdgeest bleken te zijn, wist te verdedigen als een leeuw. Uit veel van haar brieven blijkt deze kracht, die des te groter moet zijn geweest omdat er van de kant van 2 koningshuizen, de Nederlandse en de Pruisische, zware druk op haar werd uitgeoefend om de volgzame, schandaalloze vrouw te zijn die haar positie en de tijdgeest vereisten. Haar motto? ‘Ik ben toegewijd maar ik ben geen slaaf.’ Amen.

Lees ook:  De mooiste boekwinkels van Nederland

Nieuwsgierig geworden? Bestel het boek hier.


Prinses Marianne; door Arnout van Cruyningen, Uitgeverij VCL, 2010


In het Biografie panel brengen lezende Paradijsvogels hun favoriete biografieën onder de aandacht. Ze lichten een tipje van de sluier op over de persoon achter de dichter, kunstenaar of filosoof, en vertellen u waarom u dit boek écht niet kunt laten liggen. De bijdrage van deze maand is geschreven door Jopje Franssen: kunsthistorica met een voorliefde voor Russische schoonheid en 19e eeuwse adel. Weggedoken in een boek (be)leeft ze mee met de levens van de ene na de andere bijzondere persoon.


Coverbeeld: deusmelivro.com

Ontvang gratis onze beste artikelen!

Schrijf je in voor de inspiratiemail van Paradijsvogels Magazine

MEER INSPIRATIE

Subtiele wijsheden uit het boek De Geheime Tuin
Het Deense geheim voor geluk
Zo, dat werd tijd: een handig én leuk boek over ouder worden
Waarom Cubaanse sigarenrollers worden voorgelezen tijdens hun werk